Digitaal toetsen met betere randvoorwaarden: wanneer is extra beveiliging logisch?

28 januari 2026

Digitale toetsen afnemen met betere randvoorwaarden

Digitaal toetsen is voor veel scholen inmiddels normaal. Het is praktisch, het kan snelle feedback geven en het helpt om zicht te krijgen op hoe leerlingen en mbo-studenten ervoor staan. Tegelijk geven docenten de laatste tijd vaker aan dat ze zich zonder extra afscherming afvragen hoe eerlijk toetsresultaten nog uit de bus komen, omdat ze nieuwe vormen van afkijken of het gebruik van hulpmiddelen tijdens de afname minder goed kunnen weren, bijvoorbeeld via websites of AI-tools zoals ChatGPT.

In scholen wordt dit onderwerp vaak besproken als “veilig toetsen”. In dit stuk gebruiken we die term ook, maar we bedoelen daarmee iets concreets: toetsafname in een beveiligde omgeving, zodat het lastiger wordt om te schakelen naar andere websites, apps of hulpmiddelen tijdens het maken van een toets.

We hebben hierover een enquête uitgezet onder onze gebruikers. Daarnaast hebben we informatie geraadpleegd van sectorpartijen die zich bezighouden met digitaal toetsen en de impact van AI, zoals SURF, Npuls en Kennisnet.

Wat we hebben uitgevraagd

Om beter te begrijpen wat er speelt, hebben we een korte enquête uitgezet onder gebruikers van Studyflow in het voortgezet onderwijs en het mbo. Die is ingevuld door 60 reken- en taaldocenten en coördinatoren in het mbo en 52 in het voortgezet onderwijs, aangevuld met enkele respondenten uit het primair onderwijs.

We vroegen onder andere:

• of docenten digitale toetsen gebruiken
• hoe toetsen nu worden afgenomen
• of er al software wordt ingezet om toetsen in een beveiligde omgeving af te nemen
• hoe groot het risico voelt op afkijken of gebruik van AI-tools zonder beveiligde toetsomgeving
• en welke functies en meerwaarde belangrijk worden gevonden als Studyflow dit zou ondersteunen

Wat respondenten aangeven

Er zitten drie duidelijke signalen in de antwoorden.

1) Digitaal toetsen is gebruikelijk, maar beveiligde toetsafname is dat nog niet
Veel docenten geven aan regelmatig digitaal te toetsen. Dat vinden we op zichzelf logisch: dit zijn Studyflow-gebruikers, en zij werken al in een digitale leeromgeving waarin digitaal toetsen mogelijk is. Tegelijk zegt het grootste deel dat er géén aparte software wordt gebruikt om toetsen in een beveiligde omgeving af te nemen. Dat laat vooral zien dat beveiligde toetsafname nog lang niet overal standaard is, terwijl digitaal toetsen in het onderwijs steeds gebruikelijker wordt.

2) De zorg gaat over ervaren risico, niet over bewezen fraude
Op de vraag hoe groot het risico voelt op afkijken of het gebruik van AI-tools zonder beveiligde toetsomgeving, antwoordt 77% “groot” tot “zeer groot”. Belangrijk om scherp te houden dat dit een inschatting is van docenten en coördinatoren. Het zegt niets over hoeveel leerlingen of studenten dit daadwerkelijk doen, maar wel dat het vertrouwen in de randvoorwaarden rondom digitale toetsen onder druk staat.

3) De wens is het grootst bij toetsen die zwaarder wegen
Bij eindtoetsen wil 91% toetsen kunnen afnemen in een beveiligde omgeving. Ook bij startmetingen (55%) en tussentijdse toetsen (60%) leeft die wens. De meest genoemde functies zijn heel concreet:

• andere tabbladen blokkeren
• toetsen in ‘’full screen’’ met een “locked” of “lockdown browser”

Als grootste meerwaarde wordt het vaakst genoemd: eerlijkere toetsresultaten.

Een bredere beweging

De vragen die scholen nu stellen, staan niet los van andere ontwikkelingen. Npuls beschrijft dat digitaal toetsen groeit, en dat scholen en instellingen geholpen zijn als zij hun toetsing vanuit een heldere visie vertalen naar beleid, processen en systemen. Kennisnet laat zien dat de opkomst van AI scholen dwingt om anders naar toetsing te kijken, en waarschuwt dat een te grote focus op fraude opsporen zelden de beste oplossing is.

Dat past bij een belangrijk uitgangspunt: een toetsuitslag is nooit “de waarheid”. Het is en blijft een signaal binnen een groter plaatje. Juist daarom is het zinvol om onderscheid te maken tussen verschillende toetsmomenten met verschillende doelen.

Kun je wel 100% “veilig” toetsen?

Spieken bij je buurman en creatieve trucjes om vals te spelen op een toets, dat is zo oud als de weg naar Rome. Alleen is de context veranderd door de opkomst van digitaal toetsen, en door AI-tools die voor leerlingen en studenten steeds toegankelijker zijn.

Hier zit een belangrijke onderwijskundige vraag achter. Want hoe ver je ook gaat in techniek en toezicht, helemaal waterdicht bestaat niet. Zoals SURF ook benadrukt: de vraag is dus niet hoe je alles dichttimmert, maar wanneer je de toetsafname voldoende passend vindt bij het beoogde doel. Dat geldt als je een toets digitaal afneemt op school, met toezicht, en zeker ook zodra toetsen (deels) buiten school plaatsvinden.

Dat betekent dat je als team een bewuste keuze moet maken: wanneer wil je de randvoorwaarden zo strak mogelijk maken omdat de uitkomst zwaar weegt, en wanneer kies je juist voor een andere toetsvorm, andere inzet van toetsen of extra signalen naast de toets?

De praktische vraag blijft: wanneer sluiten de randvoorwaarden rondom de toets voldoende aan bij het doel dat je met de toets hebt?

• Bij een startmeting wil je vooral zicht krijgen op hiaten. Dan kan een beetje ruis soms minder zwaar wegen, zolang je de uitkomst vooral gebruikt om je lessen en ondersteuning beter af te stemmen.
• Bij een tussentoets wil je eerlijke feedback voor leerling en docent, maar de consequenties zijn vaak beperkter.
• Bij een eindtoets hangt er meer vanaf. Dan is het logisch dat de roep om toetsafname in een beveiligde omgeving het grootst is.

Vragen die je morgen met je team kunt bespreken

• Hoe kijken we als school naar het gebruik van AI-tools: iets wat we zoveel mogelijk willen beperken, of iets waar ook verantwoordelijkheid bij leerling of student ligt?
• Bij welke toetsen vinden wij het belangrijk dat iedereen onder dezelfde randvoorwaarden werkt, en waarom?
• Wanneer is een lockdown browser proportioneel, en wanneer past een andere toetsvorm beter?
• Welke afspraken maken we over het gebruik van AI-tools, zodat leerlingen en studenten weten wat wel en niet mag?
• Als een toetsuitslag bij ons veel gewicht heeft, welke extra signalen gebruiken we daarnaast, zodat we niet blind varen op die ene momentopname?

Waar Studyflow nu staat

We herkennen de vragen uit de praktijk en nemen ze serieus. Daarom zetten we nu drie stappen:

1. We verdiepen ons verder in de bestaande kennis vanuit sectorpartijen zoals SURF, Npuls en Kennisnet.
2. We voeren verdiepende gesprekken met scholen om beter te begrijpen wat in verschillende contexten werkbaar is, en wat scholen proportioneel en uitlegbaar vinden.
3. We spreken met partijen die beveiligde toetsomgevingen aanbieden, zoals Schoolyear, en we verkennen ook opties zoals Safe Exam Browser, om helder te krijgen wat realistisch is en wat dit in de dagelijkse praktijk vraagt van docenten, roosters en ict.

Vraag aan jou

Herken je dit spanningsveld ook? Waar zit bij jullie de grootste druk: bij startmetingen, tussentoetsen of eindtoetsen? En wat werkt op jullie school al wél om digitale toetsafname eerlijker en werkbaarder te maken?

Wil je een voorbeeld delen, of wil je hierover met ons meedenken? Mail ons dan op info@studyflow.nl. Dan nemen we je input mee in vervolgstappen en in ons verdere gebruikersonderzoek.

Bronnen
SURF: Digitaal toetsen
Npuls: Digitaal toetsen en ontwikkelen
Kennisnet: Toetsing en AI in het onderwijs